اوراق بهادار بیمه ای در بازارهای اسلامی (صکوک مشارکت بیمه ای)

اوراق بهادار بیمه ای

در کشورهای مسلمان، استفاده از اوراق قرضه کارایی و مقبولیتی ندارد؛ به همین دلیل، دولت‌‌‌ها و شرکت‌‌‌‌های اسلامی بیمه که به دنبال تامین مالی و مدیریت بدهی خود هستند، برای داشتن جایگزینی مطابق با اصول اسلامی سراغ صکوک می‌‌‌‌روند. صکوک ابزار مالی جدیدی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به کار می‌‌‌‌رود. در سال‌‌‌‌های اخیر رشد ابزارهای مالی اسلامی که به صکوک شهرت یافته، بسیار چشمگیر بوده است. تا پایان سال ۲۰۰۶ ارزش کل صکوک منتشر شده، بالغ بر ۵۰ میلیارد دلار بوده است. آلمان، قطر، بحرین و مالزی کشورهای پیشگام در انتشار صکوک و استفاده از این ابزار مالی شناخته شده‌اند.

صکوک چیست؟

صکوک از واژه صک عربی به معنای چک گرفته شده و به معنای چک، نوشته بدهکار، سفته و قبض بدهی است و عموماً با نام اوراق قرضه اسلامی تعریف می‌‌‌‌شود. صکوک به بیان بهتر، نوعی اوراق بهادار مبتنی بر دارایی با درآمد ثابت یا متغیر است که در بازار ثانویه می‌‌‌‌توان در معامله استفاده شود و مبتنی بر اصول شریعت اسلام است. هدف از به کار گرفتن صکوک به عنوان ابزار جدید بانکداری اسلامی، انطباق با قوانین دین اسلام بوده است. صکوک باید دارای ارزش باشد و نمی‌‌‌تواند بر اساس فعالیت‌‌‌‌های سفته‌‌بازی و سوداگرانه و فعالیت‌‌‌هایی که بدون خلق ارزش و کار صورت می‌‌‌‌گیرند، سودآوری داشته باشد. اوراق بهادار صکوک منابع مالی را با پشتوانه ترازنامه و دارایی‌‌‌‌های فیزیکی شرکت‌‌‌‌های خاص جذب می‌‌‌‌کنند.

انواع صکوک

استفاده از کلمه صکوک اولین بار در سال ۲۰۰۲ در جلسه فقهی بانک توسعه اسلامی پیشنهاد شد و بعد از آن، سازمان حسابداری و حسابرسی نهادهای مالی اسلامی انواع صکوک را رسما اعلام کرد:

۱٫ صکوک مالکیت دارایی‌‌‌هایی که در آینده ساخته می‌‌‌‌شود
۲٫ صکوک مالکیت منافع دارایی‌‌‌‌های موجود
۳٫ صکوک مالکیت منافع دارایی‌‌‌هایی که در آینده ساخته می‌‌‌‌شود
۴٫ صکوک صلم
۵٫ صکوک استصناع
۶٫ صکوک مرابحه
۷٫ صکوک مشارکت
۸٫ صکوک مضاربه
۹٫ صکوک نماینده سرمایه‌‌‌‌گذاری
۱۰٫ صکوک مزارعه
۱۱٫ صکوک مساقات
۱۲٫ صکوک ارائه خدمات
۱۳٫ صکوک حق‌الامتیاز

از میان انواع صکوک فقط صکوک اجاره، سلم و استصناع و تا حدی صکوک مشارکت، مرابحه و مضاربه معمولا استفاده می‌‌‌‌شود. در یک تقسیم بندی دیگر می‌‌‌‌توان صکوک را به دو گروه تقسیم کرد: ۱٫ ابزار حقوق صاحبان سهام و ۲٫ ابزار بدهی. صکوک اجاره، سلم، استصناع و مرابحه زیر مجموعه ابزار بدهی و صکوک مشارکت و مضاربه زیر مجموعه ابزار حقوق صاحبان سهام قرار می‌گیرند. یکی از مهم‌‌‌ترین انواع صکوک معرفی شده صکوک اجاره است. صکوک اجاره در حقیقت اوراق بهاداری است که دارنده آن به‌‌‌صورت مشاع، مالک بخشی از دارایی است که منافع آن بر اساس قرارداد اجاره به مصرف‌کننده یا بانی واگذار شده است.

اوراق بهادار بیمه ای

اوراق بهادار بیمه ای عموماً به حوادث طبیعی فاجعه‌بار مانند زلزله پیوند خورده است و بازده بالایی نیز درپی دارند، چرا که سرمایه‌‌‌‌گذار درصورت بروز خسارت حادثه فاجعه بار، ممکن است اصل مبلغ خود را از دست بدهد. اوراق بهادار بیمه ای می‌‌‌‌توانند به عنوان جایگزین پوشش بیمه اتکایی باشند؛ زیرا، پوشش بیمه اتکایی در ایران محدود شده است و تحریم‌‌‌ها به معنای بسته شدن بازارهای بیمه اتکایی جهان مانند لویدز لندن بر روی ایران است. سازمان بورس و اوراق بهادار، مقرراتی در زمینه سرمایه‌‌‌‌گذاری جمعی منتشر کرده است که اجازه می‌‌‌‌دهد شرکت‌‌‌‌های نوپا یا همان استارتاپ‌‌‌ها، مبالغ کمی پول از افراد به عنوان جایگزین وام بانکی جمع‌آوری کنند.

اوراق بهادارسازی ریسک‌‌‌‌های بیمه با اخذ مجوزهای لازم از شورای عالی بورس شرایط را برای گسترش فعالیت‌‌‌‌های بیمه در بورس اوراق بهادار فراهم می‌کند.  به این ترتیب امکان انتقال ریسک به بازار سرمایه از طریق مکانیزم‌‌‌هایی فراهم می‌شود تا بیمه توان مشارکت‌پذیری و انتقال ریسک در شرایط تحریم‌‌‌ها را برای خود فراهم نمایند. انتشار اوراق بیمه اتکایی یا همان بهادارسازی ریسک‌‌‌ها امکانی است که طی آن شرکت‌‌‌‌های بیمه برای حوادث خیلی سنگین و بزرگ که احتمال وقوع آن کم است، اما در صورت وقوع خسارت زیادی به بار می‌‌‌‌آورد و معمولا شرکت‌‌‌‌های بیمه توان پرداخت آن خسارت را ندارند، از بیمه‌‌‌‌های اتکایی استفاده می‌‌‌‌کنند؛ یعنی خود شرکت‌‌‌‌های بیمه نزد یک شرکت بیمه‌‌‌‌‌‌ای بزرگ می‌‌‌‌روند و خود را بیمه اتکایی می‌‌‌‌کنند. با توجه به تحریم‌‌‌هایی که در سطح بین المللی برای ایران وجود دارد و همچنین مزیتی که این اوراق در دنیا پیدا کرده، بیمه مرکزی به این فکر افتاده است که به جای بیمه اتکایی از اوراق بیمه اتکایی استفاده کند.  بر این اساس، بیمه مرکزی طرحی را به کمیته فقهی ارائه کرده که مورد موافقت قرار گرفته است.  مفاد اصلی طرح این است که در اوراق بیمه‌‌‌‌‌‌ای اوراق بهاداری منتشر می‌‌‌‌شود و وجوه افرادی که قصد سرمایه‌‌‌‌گذاری دارند جمع‌آوری می‌‌‌‌شود تا در فعالیت‌‌‌‌های اقتصادی سرمایه‌‌‌‌گذاری شود.

طرح اوراق بهادار بیمه ای دقیقا چه کار می کند؟

در این طرح به سرمایه‌‌‌‌گذاران گفته می‌‌‌‌شود که علاوه بر بحث سرمایه‌‌‌‌گذاری، قراردادی هم با شرکت‌‌‌‌های بیمه بسته می‌‌‌‌شود. از طرف دیگر شرکت‌‌‌‌های بیمه، بخشی از حق بیمه‌‌‌‌های دریافتی خود را به صاحبان اوراق می‌‌‌‌دهند تا به سرمایه‌‌‌‌گذاری‌‌‌‌های این افراد و در نتیجه به سود سرمایه‌‌‌‌گذاری آن‌‌‌ها اضافه شود. در مقابل، صاحبان اوراق قبول می‌‌‌‌کنند که اگر احیانا خسارت خاصی رخ دهد، بخشی از سود یا اصل دارایی آن‌‌‌ها برای جبران خسارت احتمالی به کار گرفته شود؛ لذا صاحبان اوراق با این روش، شرکت‌‌‌‌های بیمه را یک نوع بیمه اتکایی می‌‌‌‌کنند. البته اوراق بیمه اتکایی از جهات مختلف، آثار و منافع خوبی برای اقتصاد کلان کشور دارد و خلاءهای موجود در این بخش را به خوبی پرخواهد کرد. ویژگی‌‌‌‌های مثبت اوراق بیمه اتکایی باعث می‌‌‌‌شود که اولا سود صاحبان اوراق افزایش پیدا کند، چون موارد وقوع بیمه‌‌‌‌های اتکایی خیلی نادر است.  از طرف دیگر نیازمند بیمه‌‌‌‌های اتکایی خارج از کشور نیستیم و حق بیمه‌‌‌هایی که معمولا شرکت‌‌‌‌های بیمه برای بیمه‌‌‌‌های اتکایی خارج از کشور می‌‌‌‌پردازند، در داخل کشور مصرف می‌‌‌‌شود و به دست هموطنان می‌‌‌‌رسد.

 

منبع: بورس اوراق بهادار تهران

برچسب ها:
پیام بگذارید