بیمه اسلامی تکافل چه فرایندی دارد؟

بیمه اسلامی تکافل

بیمه اسلامی چه مفهومی دارد؟

در کسب‌وکار مدرن امروز «بیمه» راهی برای کاهش ریسک و یا خطرات ناشی از حوادث محسوب می‌شود. مفهوم تکافل یا بیمه اسلامی، در جایی که منابع لازم برای کمک به افراد جمع می‌شود، مخالفتی با شریعت اسلامی ندارد. این مفهوم در راستای اصول جبران خسارت و مسئولیت‌های مشترک در میان جامعه است. تکافل کلمه‌ای است مأخوذ از فعل عربی «کفال» به معنای رسیدگی کردن (برآورده کردن نیاز یک شخص) و بیمه تکافل در واقع جبران خسارت‌های ناشی از حوادث و تکمیل نظام بانکی بدون بهره است. این نوع بیمه با بیمه‌های (بیمه‌های بازرگانی رایج) از نظر جبران زیان‌های مالی مشابهت زیادی دارد. تکافل مبتنی بر اصل قرآنی تعاون و به معنی «کمک متقابل و میان گروهی» است و هر عضوی در حمایت از نیازمندان داخل گروه سهم دارد. این نوع بیمه شبیه به «بیمۀ تعاونی» است. این عملیات بیمه‌ای درست مانند بیمه‌های مشترک است که در سال‌های اولیۀ پیدایش بیمه نیز استفاده می‌شد، حتی امروزه در بین گروهی از افراد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تکافل چیست؟

تکافل به موضوع خدمات و تأمین اجتماعى از منظر مبانى دینى می‌پردازد. موضوع تأمین و تکافل اجتماعى که به طور کلى، با عنوان «خدمات اجتماعى» از آن یاد مى‌شود بحثى اساسى و کاربردى است. مسئله اصلى این است که دین درباره تأمین اجتماعى چه تعریف و راهبردهایى را ارائه مى‌دهد. از منظر دین، تکافل اجتماعى حقى است همگانى که از سوى جامعه و حکومت به رسمیت شناخته شده و به وسیله راهبردهاى سلبى و ایجابى براى حمایت از همه افراد جامعه به منظور تأمین نیازهاى عالى و غیرعالى زندگی بخصوص به هنگام بحران تعبیه شده است.

الگوی تجاری تکافل

تکافل بر پایی اصل کمک متقابل (تعاون) و پرداخت داوطلبانه (تبرع) بنا شده است؛ به گونه‌ای که ریسک بین همه کسانی که داوطلبانه مشارکت کرده‌اند، تسهیم و تعریف می‌شود. تکافل در برخی اشکال، قرن‌ها به عنوان سیستمی برای تسهیم متقابل ریسک به‌ کار رفته است. تکافل سه ویژگی عمده دارد:

  1. تفکیک وجوه بیمه‌گذاران از وجوه سهامداران
  2. تعهد به استراتژی‌های سرمایه‌گذاری سازگار با شریعت از طریق عدم پرداخت بهره و عدم ارتباط تجاری با بنگاه‌هایی که درگیر فعالیت‌های نامشروع هستند.
  3. الزام به وجود یک هیئت مستقل نظارت داخلی مرکب از علمای دینی.

در سه الگوی رایج تکافل، عامل تکافل یک حق‌العمل از قبل توافق شده (الگوهای وکالت و وکالت- وقف)، سهمی از مازاد بیمه‌گری (الگوی مضاربه)، یا ترکیبی از هر دو (الگوی تلفیقی) را در قبال مدیریت وجوه به نمایندگی از بیمه‌گذاران دریافت می‌کند. محصولات تکافل عموما توسط شرکت‌های اسلامی عرضه می‌شود که تمام فعالیت‌هایشان در راستای شریعت است. در برخی موارد، نهادهای ناظر اجازه می‌دهند که محصولات تکافل توسط مؤسسات مالی مرسوم از  طریق یک باجه اسلامی فروخته شود. محصولات تکافل ممکن است هم توسط مسلمانان و هم غیرمسلمانان خریداری شود. معمولاً به بیمه غیرزندگی، تکافل عمومی اطلاق می‌شود. بیمه اتکایی براساس الگوهای تکافل، تکافل اتکایی نامیده می‌شود. ساختار تکافل اتکایی، شبیه تکافل است؛ با این تفاوت که مشارکت‌کنندگان شرکت‌های تکافل‌اند. درحالی‌که تکافل برای غیرمسلمانان قابل قبول است، تکافل واگذارشده صرفاً سهم مشارکت واگذارشده از شرکت‌های تکافلی را می‌پذیرد. استانداردهای حاکم بر بیمه اسلامی تکافل را نهاد IFSB تعیین می‌کند.

شیوه پیاده‌سازی الگوی تکافل

اگرچه شیوه اجرا و پیاده‌سازی از شرکتی به شرکت دیگر متفاوت است و به فضای مقرراتی، هیئت نظارت شرعی و مدیریت شرکت‌ها بستگی دارد، اما درهرحال تکافل در چند الگوی عمده قابل تقسیم‌بندی است. مهم‌ترین انواع الگوهای تکافل به قرار زیر است:

  • الگوی وکالت
  • الگوی مضاربه
  • الگوی تلفیقی
  • الگوی وکالت – وقف
  • الگوی غیرانتفاعی تکافل

 

الگوی تکافل

 

منابع:

  • توحیدی، محمد؛ مروری بر استانداردهای مالی هیئت خدمات مالی اسلامی IFSB، سازمان بورس و اوراق بهادار، آبان، ۱۳۹۴
  • رشیدی، رامین؛ مروری بر تکافل؛ تازه‌های جهان بیمه، شماره ۱۶۴ { Swiss Re, September 2011, ‘Islamic
  • Insurance Revisited’, viewed 10 October 2011 http://media.swissre.com{
  • دیواندری، علی؛ سنجش و پایش میزان انطباق فعالیت بانک‌ها با موازین شرعی، پژوهشکده پولی و بانکی، دی ماه، ۱۳۹۴
برچسب ها:
پیام بگذارید