آمار عملکرد بیمه های اعتباری در ایران

عملکرد بیمه های اعتباری در ایران

سابقه صدور بیمه اعتباری در ایران

سابقه صدور نخستین بیمه نامه اعتباری در ایران به سال۱۳۴۸ باز می گردد.  این بیمه نامه توسط شرکت دولتی بیمه ایران برای شرکت سهامی فرش ایران صادر شد.  بعدها روند صدور این بیمه نامه به دلیل پرداخت خسارت های سنگین توسط شرکت بیمه ایران، به حالت رکود درآمده و به تدریج متوقف گردید.  عدم تلاش شرکت بیمه ایران در زمینه اعتبارسنجی بیمه گذاران و اصولاً نداشتن تجربه لازم در این زمینه، دلیل اصلی زیان شرکت بیمه ایران در سال های مذکور بوده است.

صندوق ضمانت صادرات ایران

اما برای بررسی تاریخ بیمه های اعتبار صادراتی در کشورمان، باید به تاریخچه صندوق ضمانت صادرات ایران نیز مراجعه نمود.  تفکر تأسیس این صندوق به اوایل نیمه دوم دهه ۱۳۴۰ باز می گردد.  مقدمات تأسیس صندوق با کمک کارشناسان خارجی در سال ۱۳۵۰ فراهم شد و در مرداد ۱۳۵۲ قانون تأسیس صندوق که مشتمل بر ۱۰ ماده بود از تصویب مجلس وقت گذشت و صندوق با هدف توسعه صادرات و حفظ حقوق صادرکنندگان ایرانی تشکیل شد.  این صندوق از نیمه دو، سال ۱۳۵۴ کار خود را شروع کرد و تا پایان سال ۱۳۶۲ نزدیک به ۱۰۰ ضمانت نامه صادر کرد.  صندوق در سال ۱۳۵۸ در مرکز توسعه صادرات ادغام گردید و عملاً تا پایان سال ۱۳۷۲ هیچ گونه فعالیتی انجام نداد.

انواع ضمانت نامه هایی که صادره از صندوق ضمانت صادرات ایران

در مهر ماه ۱۳۷۲ ، مجلس شورای اسلامی به موجب ماده ۲۰ صادرات و واردات، اعتبار خاصی را برای راه اندازی صندوق پیش بینی کرد که در پی آن فعالیت دوباره صندوق ضمانت صادرات ایران در ابتدای سال ۱۳۷۳ آغاز شد.  ضمانت نامه هایی که در حال حاضر، صندوق برای صادر کنندگان و تولید کنندگان ارائه می کند عبارتند از:

۱ – ضمانت نامه عمومی صادرات که به موجب آن کلیه صادرات فروشنده به کشورهای مختلف به طور خودکار زیر پوشش تضمین این ضمانت نامه قرار می گیرد.

۲ – ضمانت نامه خاص که در صورتی که صادر کننده بخواهد بخشی از محصولات خود را به کشورهای مورد نظر ارسال کند، صادر می شود.

۳ – ضمانت نامه بازپرداخت تسهیلات بانکی که برای افرادی صادر می گردد که برای انجام فعالیت خود از اعتبار بانکی استفاده می کنند) این ضمانتنامه تابع  شرایط بانکی بوده و به دلیل اینکه پرداخت آن بدون قید و شرط و بدون کسر فرانشیز است، با بیمه نامه های اعتباری متفاوت است(.

۴ – ضمانت نامه اعتبار صادراتی برای مواردی است که صادر کننده کالاهای صادراتی خود را به صورت اقساطی خریداری کرده تا پس از صدور بر حسب قرارداد نسبت به تسویه آن اقدام کند.

۵ – تضمین سرمایه گذاری ایرانی در خارج از کشور که سرمایه گذاری انجام شده در کشورهای خارجی در مقابل خسارات سیاسی از جمله ملی شدن یا مصادره توسط دولت میزبان و جنگ، شورش و غیره تحت تضمین قرار می گیرد.

اولین شرکت تخصصی بیمه اعتباری

اولین شرکت بیمه ای تخصصی در زمینه بیمه های اعتباری در سال ۱۳۷۴ بر اساس پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارایی و با مشارکت بانک ها و شرکت های بیمه دولتی تأسیس گردید. این شرکت  تحت نام «شرکت بیمه صادرات و سرمایه گذاری «فعالیت خود را از سال ۱۳۷۴ آغاز نمود. این شرکت  که با سرمایه مشترک شرکت های بیمه و بانک ها تأسیس شده بود، با اخذ مجوز صدور بیمه نامه در کلیه رشته های بیمه اعتباری از شورایعالی بیمه، نسبت به صدور بیمه نامه های اعتبار صادراتی در چارچوب آیین نامه های شماره ۱۷ و ۳۴ شورایعالی بیمه اقدام نمود.

در سال ۱۳۸۵ بخش عمده سهام شرکت بیمه صادرات و سرمایه گذاری (که متعلق به شرکت های بیمه بود) از طریق مزایده به شرکت های ساختمانی معلم، بازرسی مهندسی ایران، سرمایه گذاری کشتیرانی و بانک های توسعه صادرات، سرمایه، ملی، صادرات، تجارت، بیمه مرکزی ایران و شرکت کارگزاری بانک توسعه واگذار گردید و شرکت های بیمه از چرخه تصمیم گیری این شرکت خارج شدند.  این شرکت از سال ۱۳۸۶ با نام جدید «بیمه معلم» فعالیت می کند و عملکرد قابل توجهی در زمینه بیمه اعتباری ندارد.  کل حق بیمه های  عاید شده این شرکت از محل صدور بیمه نامه های اعتباری در سال۱۳۸۶ در حدود  ۱۰۰میلیون ریال بوده است.

قرارداد گروهی بیمه اعتبار داخلی ؛ فصلی نو در صنعت بیمه اعتباری ایران

فعالیت شرکت های بیمه در زمینه بیمه های اعتباری از سال ۱۳۸۲ با تصویب آیین نامه شماره  ۵۱ شورایعالی بیمه با عنوان «قرارداد گروهی بیمه اعتبار داخلی» وارد مرحله جدیدی شد.  بر اساس این آیین نامه به همه شرکت های بیمه اجازه داده شد با بانک ها و مؤسسات مالی و اعتباری مورد تأیید بانک مرکزی وارد مذاکره شده و نسبت به صدور بیمه نامه های اعتبار داخلی اقدام کنند. بر اساس ماده ۲ این آیین نامه، شرکت های بیمه موظفند قراردادهای بیمه اعتبار را در چارچوب ضوابط این آیین نامه به صورت گروهی و فقط با بانک ها و مؤسسات مالی و اعتباری مورد تأیید بانک مرکزی مشروط به اینکه فعالیت های اقتصادی آن ها متضمن ریسک عدم بازپرداخت مطالبات ناشی از اعتبارات اعطایی آن ها باشد، منعقد نمایند. بر اساس مفاد این آیین نامه، در صورتی که وام گیرندگان بیش از ۳ قسط معوق داشته باشند، شرکت بیمه مکلف است پس از اعلام بیمه گذار) بانک( نسبت به پرداخت مطالبات بیمه گذار اقدام نموده و خود برای جبران خسارت به وام گیرنده مراجعه نماید.

تصویب آیین نامه شماره ۵۱ را می توان گامی جدی در جهت توسعه بیمه های اعتباری در کشور قلمداد نمود.  بدیهی است با توجه به اینکه این آیین نامه، به عنوان اولین تجربه بیمه گران کشور در عرصه بیمه اعتبار داخلی قلمداد می شود، نواقص و کاستی هایی نیز دارد و به مرور زمان نیاز به بازبینی دارد. اینک که نزدیک به ۵ سال از تصویب و اجرای این آیین نامه می گذرد فرصت خوبی است تا با بررسی عملکرد شرکت های بیمه و شناخت نقاط ضعف و قوت بیمه اعتبار داخلی، نسبت به اصلاح این آیین نامه اقدام گردد.

اکنون و امروز بیمه اعتباری ایران در کجا ایستاده است؟

در حال حاضر، آیین نامه شماره ۵۱ شورایعالی بیمه مبنای فعالیت شرکت های بیمه دولتی و غیر دولتی در زمینه بیمه اعتباری است. از آنجا که جهت گیری کلی این آیین نامه، تنظیم بیمه نامه های گروهی در قالب عقود اجاره به شرط تملیک و فروش اقساطی است، شرکت های بیمه نیز در همین جهت حرکت کرده و شرکت های خودرو سازی و لیزینگ که در زمینه فروش اقساطی فعالیت می کنند، عمده مشتری طرف قرارداد آن ها محسوب می شوند.  از جمله مهم ترین این شرکت ها می توان شرکت های لیزیندگ خودرو غدیر، رایان سایپا، زامیاد، ایران خودرو دیزل و لیزینگ ایرانیان را نام برد.

نگاهی به آمار عملکرد شرکت های بیمه از لحاظ تعداد بیمه نامه های اعتباری صادره در فاصله سال های ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۶ نشان دهنده سهم بسیار اندک این بیمه نامه ها نسبت به کل بیمه نامه های صادر شده توسط صنعت بیمه است. بر اساس این آمار سهم تعداد بیمه نامه های های اعتباری نسبت به مجموع تعداد بیمه نامه های بازار بیمه کشور هیچ گاه  از یکصدم درصد (۰٫۰۱%) در فاصله سال های ۸۳ تا ۸۶ فراتر نرفته است.

 

منبع: طرح بررسی راهکارهای توسعه بیمه های اعتباری و تضمینی در کشور؛ مجری طرح: علیرضا بی نظیر، پژوهشکده بیمه، بیمه مرکزی، ۱۳۸۸

 

برچسب ها:
پیام بگذارید