نظریه خطر در صنعت بیمه چه مفهومی دارد؟

نظریه خطر

حقوق بیمه ایران دو سرچمه جداگانه دارد: یکی فقه اسلامی و دیگری حقوق غرب به ویژه حقوق فرانسه. بنابراین برای آشنایی با مبانی نظری بیمه مسئولیت ابتدا به بررسی نظرات مطرح شده در حقوق غرب و سپس فقه اسلامی می پردازیم. در حقوق کشورهای غرب نظرات و تفکرات گوناگونی در زمینه مسئول شناخته شدن افراد در مقابل دیگران مطرح شده است که در اینجا به برخی از آن ها اشاره می کنیم:

نظریه تقصیر

بر طبق نظریه تقصیر که بر اسا اصل برائت بنا نهاده شده است، اگر کسی مرتکب تقصیر و خطایی شود، مسئول شناخته می شود و این وظیفه زیان دیده است که ثابت کند به علت تقصیر دیگری زیان دیده است. از طرفی اگر عامل زیان ثابت کند که زیان وارده در نتیجه تقصیر خود زیان دیده یا عامل دیگری بوده است، دیگر مسئولیتی در قبال زیان دیده ندارد. حسن این نظریه در آن است که هر کس را مسئول اعمال خود می داند و بنابراین باعث افزایش دقت در افراد جامعه می شود.

ایراد نظریه تقصیر

عیب بزرگ آن این است که به جای التیام بخشیدن به زیان دیده، وی را که عمدا هم در وضعیت نامساعدی قرار دارد، ملزم به اثبات تقصیر عامل زیان می داند که در اکثر مواقع چنین امری شدنی نیست؛ به خصوص اگر عامل زیان از موقعیت بهتری برخوردار باشد. برای مثال کارگری که عمدتاً از قشر ضعیف جامعه است، باید بر علیه کارفرما که از قشر توانمند است، اقامه دعوا نموده و تقصیر وی را ثابت کند. احتمال دارد متضرر نتواند ثابت کند که ضرری به او وارد شده است و یا ضرر در نتیجه تقصیر فاعل فعل به وجود آمده است. به ویژه در دوران پیشرفته فعلی، به علت پیچیده بودن قضیه و متعدد بودن دست اندرکاران حادثه، شناسایی مقصر گاهی اگر ناممکن نباشد، دشوار است.

نظریه خطر

عیب های مذکور در نظریه تقصیر به ویژه متعدد بودن علل اصلی زیان وارده موجب ایجاد نظریه جدیدی به نام نظریه خطر گردید. بنابراین، نظریه عامل زیان، مسئول زیان وارده به دیگران است، مگر اینکه تقصیر دیگری را ثابت کند. یعنی هر کس که در اثر فعالیت خود خطرهایی ایجاد کند و موجب زیان به دیگری شود، مسئول و ملزم به جبران آن است. در واقع، فرد چون از منافع این فعالیت بهره مند می شود، ناچار باید جبران ضرری را که از این راه به دیگری وارد می شود را نیز بپذیرد.

ایراد نظریه خطر

عیب این نظریه آن است که از ابتکار عمل، شکوفا شدن استعدادها و بهره گیری افراد از امکانات و سرمایه گذاری جلوگیری می کند. چون شخص سرمایه گذار در طول دوران سرمایه گذاری بیم ایجاد خسارت به دیگران را دارد.

نظریه مطلق خطر

گروهی از حقوق دانان بر این باورند که نه نظریه تقصیر و نه نظریه خطر هیچکدام به تنهایی نمی تواند در تمامی موارد پاسخگوی نیازهای اساسی جامعه باشد. به همین خاطر پیشنهاد نموده اند که مسئولیت مبتنی بر تقصیر (نظریه تقصیر) به عنوان اصل و قاعده در نظر گرفته شود و مسئولیت بدون تقصیر (نظریه خطر) اسنثنایی بر اصل مذکور به حساب آید. به عبارت دیگر، اصل بر این است که تا تقصیر عامل زیان ثابت نشود، نباید او را مسئول جبران خسارت دانست؛ مگر اینکه قبلا قانون برای چنین مواردی مسئولیت بدون تقصیر را پیش بینی کرده باشد. نگاهی به قوانین ایران نشان می دهد که قانونگذار ایرانی بیشتر متمایل به پیروی از این شیوه است.

نظریه تضمین حق

بر طبق این نظریه هر کسی حق دارد در جامعه خود سالم و ایمن زندگی کند و حقوق او تضمین شود و هیچ کس حق ندارد حقوق و سلامتی و ایمنی دیگران را به خطر بیندازد. پس به محض اینکه حقوقی زیر پا گذاشته شد، باید جبران شود. این نظریه که توسط آقای استارک – حقوقدان فرانسوی مطرح گردیده و سپس توسط پیروان وی توسعه داده است، بیش از اینکه در پی مقصر حادثه و اثبات تقصیر وی باشد، به دنبال راه چاره ای برای جبران خسارت های وارد به زیان دیده است. البته گفتنی است که این نظریه اولویت را به خسارت های جانی می دهد و درباره خسارت های مالی شرط جبران خسارت را احراز مسئولیت می داند.

 

منبع: کتاب بیمه های مسئولیت و طرح های خاص، پژوهشکده بیمه مرکزی، علیرضا عسکرزاده

 

مقاله مرتبط:

نظریه تقصیر در بیمه مسئولیت مدنی و بررسی مفهوم خطر در بیمه

تئوری تقصیر در بیمه مسئولیت مدنی و بررسی مفهوم خطر در بیمه

هنگام لغزش بیمه مسئولیت به کار می آید

 

مواظب باشید! زمین لیز است!

 

 

 

برچسب ها:
پیام بگذارید